Chào các bậc phụ huynh, tôi là bác sĩ nha khoa đồng hành cùng hành trình khôn lớn của con trẻ. Bạn có biết rằng trung bình một người nuốt khoảng 1.200 đến 2.000 lần mỗi ngày? Với mỗi lần nuốt, lưỡi sẽ tạo ra một áp lực nhất định lên các cấu trúc xung quanh. Ở trẻ em có sự phát triển bình thường, khi nuốt, đỉnh lưỡi sẽ đặt ở nướu phía sau răng cửa hàm trên.
Tuy nhiên, với tật đẩy lưỡi ở trẻ, thay vì đặt đúng vị trí, lưỡi lại đẩy mạnh ra phía trước, tì vào các răng cửa hoặc len vào giữa hai hàm răng. Nếu tình trạng này kéo dài, áp lực liên tục từ lưỡi – một khối cơ rất mạnh – sẽ làm di chuyển răng, thay đổi hình dạng xương hàm và gây ra những khiếm khuyết về thẩm mỹ lẫn chức năng. Hiểu rõ về tật này sẽ giúp cha mẹ can thiệp kịp thời, tránh cho con những cuộc phẫu thuật hay niềng răng phức tạp trong tương lai.
Làm sao để nhận biết các dấu hiệu tật đẩy lưỡi ở trẻ?
Dấu hiệu nhận biết trẻ có tật đẩy lưỡi bao gồm lưỡi thè ra giữa các răng khi nói/nuốt, miệng luôn há, răng cửa hô hoặc có khoảng hở giữa hai hàm.
Quan sát trẻ hàng ngày là cách tốt nhất để phát hiện sớm tật đẩy lưỡi ở trẻ. Tôi thường khuyên phụ huynh chú ý đến các biểu hiện sau:
- Vị trí lưỡi khi nuốt: Khi trẻ uống nước hoặc ăn, bạn thấy lưỡi đẩy ra giữa hai hàm răng cửa thay vì ở bên trong.
- Há miệng khi nghỉ ngơi: Trẻ thường xuyên để miệng há nhẹ, lưỡi nằm bẹt xuống sàn miệng hoặc hơi thè ra ngoài môi.
- Khó khăn trong phát âm: Trẻ có thể nói ngọng, đặc biệt là các âm “s”, “z”, “ch”, “sh”, “l”, “n” do lưỡi không đặt đúng vị trí trên vòm miệng.
- Cấu trúc răng thay đổi: Xuất hiện khoảng hở lớn giữa răng hàm trên và hàm dưới (khớp cắn hở), hoặc các răng cửa hàm trên bị đẩy ra phía trước quá mức (răng hô).
- Thói quen thở bằng miệng: Trẻ thường xuyên thở bằng miệng thay vì bằng mũi, điều này làm khô nêm mạc và khiến lưỡi hạ thấp hơn bình thường.
💡 Mẹo của chuyên gia: Hãy thử đưa cho trẻ một ngụm nước và yêu cầu trẻ nuốt mà không mím môi. Nếu bạn thấy đầu lưỡi thò ra giữa các răng, rất có thể trẻ đang mắc tật đẩy lưỡi.
> Xem thêm: Tật Đẩy Lưỡi Ở Trẻ: Nguyên Nhân Và Cách Khắc Phục Triệt Để
Nguyên nhân nào dẫn đến tật đẩy lưỡi ở trẻ?
Nguyên nhân gây tật đẩy lưỡi thường bắt nguồn từ các thói quen xấu lúc nhỏ, các vấn đề về đường hô hấp hoặc do cấu trúc giải phẫu của lưỡi và vòm miệng.
Xác định đúng nguyên nhân là bước đầu tiên để điều trị tật đẩy lưỡi ở trẻ thành công. Theo kinh nghiệm lâm sàng của tôi, có 4 nhóm nguyên nhân chính:
| Nhóm nguyên nhân | Chi tiết các yếu tố |
|---|---|
| Thói quen xấu | Mút ngón tay lâu ngày, lạm dụng núm vú giả, thói quen cắn môi hoặc vật cứng. |
| Vấn đề hô hấp | Viêm amidan quá phát, viêm VA, dị ứng gây nghẹt mũi khiến trẻ phải thở bằng miệng thường xuyên. |
| Giải phẫu học | Lưỡi quá to (macroglossia), dây thắng lưỡi ngắn (dính thắng lưỡi), hoặc vòm miệng hẹp bẩm sinh. |
| Sự phát triển | Trẻ chuyển sang chế độ ăn dặm muộn, duy trì cách nuốt của trẻ sơ sinh (infantile swallow) quá lâu. |
Thói quen mút tay có gây ra tật đẩy lưỡi ở trẻ không?
Có, mút tay là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến cung răng bị biến dạng, tạo khoảng trống cho lưỡi đẩy ra phía trước và hình thành tật đẩy lưỡi.
Mút ngón tay là hành động bản năng của trẻ nhỏ để tìm cảm giác an toàn. Tuy nhiên, nếu thói quen này kéo dài sau khi răng sữa đã mọc đầy đủ (thường là sau 3-4 tuổi), nó sẽ trở nên nguy hại. Khi trẻ mút tay, ngón tay tạo một áp lực đẩy răng cửa trên ra ngoài và ép răng cửa dưới vào trong, đồng thời làm vòm miệng cao lên và hẹp lại.
Chính sự biến dạng này tạo ra một “khe hở” giữa hai hàm răng. Theo quy luật tự nhiên, để nuốt được, khoang miệng cần phải kín. Khi có khe hở, lưỡi sẽ tự động đẩy vào đó để bịt kín khoang miệng khi nuốt. Lâu dần, việc này hình thành một phản xạ có điều kiện và trẻ sẽ mắc tật đẩy lưỡi ngay cả khi đã bỏ được thói quen mút tay.
Tại sao viêm amidan lại liên quan đến tật đẩy lưỡi ở trẻ?
Viêm amidan hoặc VA quá phát làm hẹp đường thở, buộc trẻ phải hạ thấp lưỡi và đẩy ra trước để lấy thêm không khí, hình thành thói quen đẩy lưỡi.
Nhiều phụ huynh bất ngờ khi tôi khuyên nên đi khám tai-mũi-họng khi trẻ bị đẩy lưỡi. Cơ chế rất khoa học: Khi amidan hoặc VA bị viêm và sưng to, chúng chiếm không gian ở vùng hầu họng, gây cản trở đường thở. Để thở dễ dàng hơn, cơ thể trẻ sẽ tự điều chỉnh bằng cách hạ lưỡi xuống thấp và đẩy lưỡi ra phía trước để mở rộng đường thở phía sau.
Tình trạng này kéo dài khiến các cơ lưỡi “ghi nhớ” vị trí sai lệch này. Ngay cả khi đã điều trị dứt điểm viêm amidan, nếu không tập luyện lại, trẻ vẫn sẽ duy trì tật đẩy lưỡi như một thói quen cơ học.
> Xem thêm: Khí Cụ Nong Hàm: Giải Pháp Cho Cung Hàm Hẹp Ở Trẻ Em
Hậu quả của tật đẩy lưỡi ở trẻ nếu không điều trị kịp thời
Tật đẩy lưỡi không được điều trị sẽ dẫn đến răng hô, móm, lệch khớp cắn, nói ngọng và làm hỏng kết quả niềng răng sau này.
Là một bác sĩ chỉnh nha, tôi thường xuyên gặp các ca niềng răng bị tái phát chỉ vì phụ huynh và bác sĩ trước đó đã bỏ qua việc xử lý tật đẩy lưỡi ở trẻ. Hậu quả của nó không chỉ nằm ở hàm răng mà còn ảnh hưởng đến sự tự tin và sức khỏe toàn diện của trẻ:
Tật đẩy lưỡi có khiến trẻ bị răng hô hoặc khớp cắn hở không?
Có, áp lực từ lưỡi liên tục đẩy vào răng cửa sẽ khiến răng bị chìa ra ngoài (hô) và tạo ra khoảng hở giữa hai hàm khi cắn lại (khớp cắn hở).
Lưỡi là một trong những khối cơ mạnh nhất trong cơ thể so với kích thước của nó. Khi lưỡi đẩy vào răng hàng nghìn lần mỗi ngày, nó hoạt động giống như một thiết bị chỉnh nha nhưng theo hướng tiêu cực. Những hậu quả điển hình bao gồm:
- Răng hô (Protrusion): Các răng cửa hàm trên bị đẩy ra phía trước, khiến trẻ không thể khép môi tự nhiên, làm tăng nguy cơ chấn thương răng cửa khi ngã.
- Khớp cắn hở (Open Bite): Đây là hậu quả đặc trưng nhất. Các răng cửa trên và dưới không chạm nhau khi trẻ cắn chặt hai hàm lại. Điều này khiến trẻ không thể dùng răng cửa để cắn xé thức ăn (như cắn táo hay bánh mì).
- Biến dạng vòm miệng: Vòm miệng bị đẩy cao lên, gây hẹp cung hàm, dẫn đến tình trạng răng mọc chen chúc, khấp khểnh do thiếu chỗ.
- Tái phát sau niềng răng: Nếu răng đã được niềng thẳng nhưng tật đẩy lưỡi ở trẻ chưa được loại bỏ, lưỡi sẽ tiếp tục đẩy răng về vị trí cũ ngay sau khi tháo mắc cài.
Tật đẩy lưỡi ảnh hưởng thế nào đến giọng nói và phát âm của trẻ?
Trẻ có tật đẩy lưỡi thường gặp khó khăn khi phát âm các âm tiết cần sự phối hợp của đầu lưỡi và nướu răng, dẫn đến nói ngọng hoặc giọng nói không rõ ràng.
Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng. Khi lưỡi không đặt đúng vị trí, âm thanh phát ra bị biến dạng. Trẻ bị đẩy lưỡi thường gặp vấn đề với các âm “S” và “Z” – âm thanh sẽ nghe giống như âm “Th”. Ví dụ, thay vì nói “Sáng sớm”, trẻ sẽ phát âm thành “Tháng thớm”.
Điều này có thể khiến trẻ bị bạn bè trêu chọc, dẫn đến tâm lý tự ti, ngại giao tiếp và ảnh hưởng đến kết quả học tập môn ngôn ngữ. Trong trường hợp này, việc điều trị nha khoa cần kết hợp với các chuyên gia âm ngữ trị liệu để mang lại kết quả tốt nhất.
> Xem thêm: Niềng Răng Trẻ Em: Thời Điểm Vàng Để Có Nụ Cười Đẹp
Các phương pháp điều trị tật đẩy lưỡi ở trẻ hiệu quả nhất
Điều trị tật đẩy lưỡi bao gồm loại bỏ nguyên nhân gốc rễ, tập luyện cơ chức năng hệ thống nhai và sử dụng khí cụ chặn lưỡi nếu cần thiết.
Với sự tiến bộ của nha khoa hiện đại, tật đẩy lưỡi ở trẻ hoàn toàn có thể khắc phục được. Tuy nhiên, quy trình này cần sự kiên trì phối hợp giữa bác sĩ, phụ huynh và trẻ. Tôi thường áp dụng lộ trình điều trị sau:
Luyện tập cơ chức năng (Myofunctional Therapy) cho trẻ như thế nào?
Luyện tập cơ chức năng là các bài tập giúp lưỡi “học” lại cách đặt đúng vị trí và cách nuốt chuẩn, từ đó loại bỏ thói quen đẩy lưỡi một cách tự nhiên.
Đây là phương pháp điều trị bảo tồn và hiệu quả nhất. Các bài tập này nhằm mục đích tăng cường sức mạnh cho các cơ môi, lưỡi và thay đổi phản xạ nuốt. Một số bài tập tiêu biểu cha mẹ có thể hướng dẫn trẻ tại nhà:
- Bài tập “Điểm neo”: Yêu cầu trẻ đặt đầu lưỡi vào điểm nướu phía sau răng cửa hàm trên, giữ nguyên ở đó và tập mở-đóng miệng mà lưỡi không di chuyển.
- Bài tập nuốt nước: Cho trẻ uống một ngụm nước nhỏ, đặt đầu lưỡi đúng vị trí “điểm neo”, mím môi nhẹ và nuốt. Chú ý không để môi co rúm lại khi nuốt.
- Bài tập “Tặc lưỡi”: Tập cho trẻ tặc lưỡi tạo ra âm thanh to và rõ. Việc này giúp phần giữa và phần sau của lưỡi áp sát vào vòm miệng.
- Bài tập với dây thun chỉnh nha: Đặt một chiếc thun nhỏ lên đầu lưỡi, yêu cầu trẻ đưa đầu lưỡi lên vòm miệng và giữ thun ở đó lâu nhất có thể.
💡 Mẹo của chuyên gia: Hãy biến các bài tập thành trò chơi và thực hiện khoảng 5-10 phút mỗi ngày. Sự đều đặn quan trọng hơn cường độ tập luyện.
Khi nào cần sử dụng khí cụ chặn lưỡi (Tongue Crib)?
Khí cụ chặn lưỡi được chỉ định khi trẻ không thể tự bỏ thói quen đẩy lưỡi thông qua luyện tập, đóng vai trò như một “hàng rào” vật lý ngăn lưỡi tì vào răng.
Nếu trẻ đã lớn (trên 7 tuổi) và tật đẩy lưỡi ở trẻ quá mạnh khiến các bài tập cơ chức năng không mang lại kết quả nhanh chóng, tôi sẽ tư vấn sử dụng khí cụ chặn lưỡi. Khí cụ này có hai loại:
- Khí cụ cố định: Được gắn chặt vào răng hàm bằng các vòng kim loại. Nó có những thanh chắn nhỏ ở phía trước để nhắc nhở lưỡi không được đẩy ra. Ưu điểm là hiệu quả 24/7 và trẻ không thể tự tháo ra.
- Khí cụ tháo lắp: Giống như một hàm nhựa mà trẻ có thể đeo vào ban đêm hoặc những lúc ở nhà. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc hoàn toàn vào sự tự giác của trẻ.
Khí cụ chặn lưỡi không gây đau, nhưng có thể khiến trẻ hơi vướng víu trong 1-2 tuần đầu. Sau khoảng 6-12 tháng, khi phản xạ đẩy lưỡi đã mất đi, khí cụ sẽ được tháo bỏ.
> Xem thêm: Các Loại Mắc Cài Niềng Răng Phổ Biến Nhất Hiện Nay
Cha mẹ cần lưu ý gì để giúp trẻ vượt qua tật đẩy lưỡi?
Sự kiên nhẫn, động viên và việc tạo thói quen lành mạnh từ nhỏ là “liều thuốc” tốt nhất giúp trẻ loại bỏ tật đẩy lưỡi.
Điều trị tật đẩy lưỡi ở trẻ là một cuộc đua marathon, không phải chạy nước rút. Với tư cách là một người đồng hành, tôi muốn gửi đến phụ huynh vài lời khuyên chân thành:
- Đừng la mắng trẻ: Đẩy lưỡi thường là hành động vô thức. Việc la mắng chỉ khiến trẻ căng thẳng và khó hợp tác hơn. Hãy sử dụng hệ thống phần thưởng khi trẻ thực hiện đúng các bài tập.
- Loại bỏ các thói quen xấu sớm: Cố gắng giúp trẻ bỏ mút tay, ngậm núm vú giả trước 3 tuổi.
- Điều trị dứt điểm các bệnh hô hấp: Nếu trẻ hay bị nghẹt mũi, hãy đưa trẻ đi khám chuyên khoa tai-mũi-họng để đảm bảo đường thở luôn thông thoáng.
- Khám nha khoa định kỳ: Trẻ nên được khám chỉnh nha lần đầu lúc 6-7 tuổi để tầm soát các rối loạn cơ chức năng và hướng dẫn sự phát triển xương hàm.
Rủi ro cần lưu ý: Việc bỏ dở liệu trình điều trị hoặc tập luyện không đều đặn sẽ khiến tật đẩy lưỡi tái phát nhanh chóng, làm lãng phí công sức và tiền bạc đã bỏ ra trước đó.
NHA KHOA OTIS – ĐỒNG HÀNH CÙNG NỤ CƯỜI TRẺ THƠ
Tại Nha khoa Otis, chúng tôi hiểu rằng nụ cười của trẻ là tương lai của gia đình. Với thế mạnh chuyên sâu về chỉnh nha tăng trưởng và điều trị rối loạn cơ chức năng, chúng tôi cam kết giúp con bạn loại bỏ triệt để tật đẩy lưỡi bằng các phương pháp nhẹ nhàng, ít xâm lấn. Đội ngũ bác sĩ tận tâm tại Otis không chỉ điều trị răng mà còn quan tâm đến sự phát triển toàn diện về cơ mặt, đường thở và giọng nói của trẻ. Hãy để chúng tôi giúp con bạn có một nền tảng sức khỏe răng miệng vững chắc nhất.
NHA KHOA OTIS – NHA KHOA UY TÍN HCM
- Địa chỉ: Số 25H Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn, Tp. HCM
- SĐT: 0888.625.825
- Fanpage: https://www.facebook.com/nhakhoaOtis/
- Website: famidental.vn
