Chào bạn, với kinh nghiệm nhiều năm trong lĩnh vực chỉnh nha, tôi thường xuyên gặp các trường hợp bệnh nhân, đặc biệt là trẻ em, có vấn đề về cung hàm hẹp. Cung hàm hẹp không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ khuôn mặt mà còn gây ra nhiều vấn đề về răng miệng như răng chen chúc, sai khớp cắn, và thậm chí là ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai và hô hấp.
Trong những trường hợp này, khí cụ nong hàm chính là một giải pháp hiệu quả và thường được ưu tiên sử dụng. Vậy, khí cụ nong hàm là gì? Đơn giản, đây là một thiết bị nha khoa được thiết kế đặc biệt để từ từ mở rộng cung hàm (thường là hàm trên, nhưng cũng có thể áp dụng cho hàm dưới) khi nó quá hẹp. Mục tiêu của việc nong hàm là tạo ra đủ không gian để các răng vĩnh viễn có thể mọc đúng vị trí, cải thiện khớp cắn và mang lại nụ cười hài hòa, chức năng ăn nhai tốt hơn.
Bài viết này sẽ đi sâu vào tìm hiểu công dụng, các loại khí cụ nong hàm phổ biến, quy trình điều trị và những điều bạn cần lưu ý khi sử dụng khí cụ này.
Tại sao cần sử dụng khí cụ nong hàm trong chỉnh nha?
Khí cụ nong hàm được sử dụng để giải quyết các vấn đề như hàm hẹp gây chen chúc răng, khớp cắn chéo, cải thiện thẩm mỹ khuôn mặt, chức năng ăn nhai và hô hấp.
Quyết định sử dụng khí cụ nong hàm không chỉ là để làm cho răng thẳng hàng hơn mà còn mang lại nhiều lợi ích quan trọng khác cho sức khỏe răng miệng và tổng thể của bệnh nhân, đặc biệt là ở trẻ em. Dưới đây là những lý do chính mà tôi thường chỉ định nong hàm:
- Tạo không gian cho răng vĩnh viễn: Khi cung hàm quá hẹp, không đủ chỗ cho tất cả các răng vĩnh viễn mọc lên một cách thẳng hàng. Điều này dẫn đến tình trạng răng chen chúc, khấp khểnh, ảnh hưởng đến thẩm mỹ và chức năng ăn nhai. Nong hàm giúp mở rộng cung hàm, tạo ra khoảng trống cần thiết.
- Điều chỉnh khớp cắn chéo: Khớp cắn chéo xảy ra khi răng hàm trên khớp vào bên trong so với răng hàm dưới. Tình trạng này có thể gây mòn răng bất thường, đau khớp thái dương hàm và làm lệch khuôn mặt. Nong hàm trên giúp điều chỉnh khớp cắn chéo hiệu quả.
- Cải thiện thẩm mỹ khuôn mặt: Hàm hẹp có thể làm cho khuôn mặt trông thiếu cân đối hoặc gò má phẳng. Việc mở rộng cung hàm có thể giúp cải thiện sự hài hòa của khuôn mặt, mang lại nụ cười rộng và tự tin hơn.
- Cải thiện chức năng ăn nhai: Khi răng chen chúc hoặc khớp cắn không đúng, việc ăn nhai có thể gặp khó khăn, không hiệu quả và gây căng thẳng cho các cơ hàm. Nong hàm giúp tối ưu hóa chức năng ăn nhai.
- Hỗ trợ hô hấp: Ở một số trẻ em, cung hàm trên hẹp có thể liên quan đến các vấn đề về đường thở, buộc trẻ phải thở bằng miệng. Việc nong hàm có thể giúp mở rộng sàn mũi (nằm ngay trên xương hàm trên), cải thiện luồng khí đi qua mũi và khuyến khích thở bằng mũi.
- Giảm thiểu hoặc tránh nhổ răng: Trong nhiều trường hợp răng chen chúc, nếu không nong hàm, việc nhổ răng vĩnh viễn có thể là giải pháp duy nhất để tạo khoảng trống. Nong hàm có thể giúp tránh được việc nhổ răng, bảo tồn tối đa răng thật.
💡 Mẹo của chuyên gia: Thời điểm lý tưởng để nong hàm là ở trẻ em và thanh thiếu niên khi xương hàm vẫn còn đang phát triển và dễ dàng điều chỉnh. Tuy nhiên, cũng có phương pháp nong hàm cho người trưởng thành trong một số trường hợp.
> Xem thêm: Tại Sao Cần Nong Hàm Trong Chỉnh Nha? Giải Đáp Từ Chuyên Gia
Các loại khí cụ nong hàm phổ biến hiện nay
Có nhiều loại khí cụ nong hàm như nong hàm nhanh (RPE), nong hàm chậm, nong hàm tháo lắp, và nong hàm dùng cho người trưởng thành, mỗi loại phù hợp với từng tình trạng và độ tuổi khác nhau.
Trên thị trường hiện nay có nhiều loại khí cụ nong hàm khác nhau, được thiết kế để phù hợp với từng độ tuổi, tình trạng răng miệng và mục tiêu điều trị. Là một nha sĩ, tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các loại phổ biến:
Khí cụ nong hàm nhanh (Rapid Palatal Expander – RPE) là gì và hoạt động như thế nào?
Khí cụ nong hàm nhanh (RPE) là thiết bị cố định được gắn vào răng hàm trên, dùng để mở rộng khớp nối giữa hai nửa xương hàm trên nhanh chóng thông qua việc điều chỉnh khóa kích hoạt.
RPE là loại khí cụ nong hàm phổ biến nhất, đặc biệt hiệu quả ở trẻ em và thanh thiếu niên khi xương hàm trên (xương khẩu cái) vẫn còn đang phát triển và chưa hợp nhất hoàn toàn. Tôi thường gọi đây là phương pháp “mở rộng vách ngăn giữa hai nửa cung hàm”.
- Cấu tạo: RPE thường bao gồm hai nửa được nối với nhau bằng một ốc vít hoặc thanh điều chỉnh ở giữa. Hai nửa này được gắn vào răng hàm trên (thường là răng cối lớn) bằng các dải kim loại hoặc gắn trực tiếp bằng composite.
- Nguyên lý hoạt động: Bệnh nhân hoặc phụ huynh sẽ được hướng dẫn cách sử dụng một chiếc chìa khóa nhỏ để xoay ốc vít điều chỉnh theo lịch trình do nha sĩ chỉ định (ví dụ: một hoặc hai lần mỗi ngày). Mỗi lần xoay sẽ tạo ra một lực nhẹ nhàng, từ từ tách hai nửa xương hàm trên ra xa nhau.
- Thời gian điều trị: Giai đoạn nong hàm tích cực thường kéo dài vài tuần đến vài tháng. Sau khi đạt được độ rộng mong muốn, khí cụ sẽ được giữ nguyên trong vài tháng nữa (giai đoạn duy trì) để xương mới hình thành và ổn định tại vị trí mới.
- Ưu điểm: Hiệu quả nhanh chóng, tạo không gian đáng kể, cải thiện khớp cắn và hô hấp.
- Nhược điểm: Có thể gây khó chịu nhẹ ban đầu, khó khăn trong việc phát âm và ăn uống trong vài ngày đầu.
Khí cụ nong hàm chậm (Slow Expander) có gì khác biệt?
Khí cụ nong hàm chậm tạo ra lực mở rộng nhẹ nhàng hơn trong thời gian dài, giúp xương hàm thích nghi từ từ và phù hợp với các trường hợp cần mở rộng ít hoặc không thể nong hàm nhanh.
Khác với RPE tạo ra lực mạnh và nhanh, khí cụ nong hàm chậm tạo ra lực nhẹ nhàng hơn trong một khoảng thời gian dài hơn. Nguyên lý hoạt động vẫn là mở rộng cung hàm nhưng với tốc độ chậm hơn.
- Cấu tạo và hoạt động: Tương tự như RPE nhưng cơ chế điều chỉnh và lịch xoay thường chậm hơn (ví dụ: một lần mỗi tuần).
- Thời gian điều trị: Kéo dài hơn, thường là vài tháng đến một năm.
- Ưu điểm: Ít gây khó chịu hơn, quá trình thích nghi dễ dàng hơn, và có thể phù hợp với những trường hợp xương hàm không quá hẹp hoặc không cần nong nhanh.
- Nhược điểm: Thời gian điều trị kéo dài hơn.
Khí cụ nong hàm tháo lắp hoạt động như thế nào?
Khí cụ nong hàm tháo lắp là loại thiết bị có thể tự tháo ra lắp vào, phù hợp cho các trường hợp nong hàm nhẹ hoặc điều trị giai đoạn đầu, nhưng đòi hỏi sự hợp tác cao của bệnh nhân.
Khác với các loại nong hàm cố định, khí cụ nong hàm tháo lắp cho phép bệnh nhân tự tháo ra và lắp vào. Loại này thường được sử dụng cho các trường hợp nong hàm nhẹ hoặc ở giai đoạn duy trì sau khi đã nong hàm cố định.
- Cấu tạo: Gồm một tấm nhựa hoặc acrylic ôm sát vòm miệng và các lò xo hoặc ốc vít điều chỉnh.
- Nguyên lý hoạt động: Bệnh nhân sẽ được hướng dẫn cách điều chỉnh ốc vít hoặc lò xo để tạo lực nong nhẹ nhàng.
- Ưu điểm: Dễ dàng vệ sinh, có thể tháo ra khi ăn uống hoặc vệ sinh răng miệng.
- Nhược điểm: Đòi hỏi sự hợp tác cao của bệnh nhân để đeo đủ thời gian quy định; hiệu quả có thể không cao bằng các loại cố định đối với các trường hợp hàm hẹp nghiêm trọng.
Nong hàm cho người trưởng thành có gì đặc biệt?
Nong hàm cho người trưởng thành thường phức tạp hơn do xương hàm đã hợp nhất, có thể yêu cầu hỗ trợ phẫu thuật (SARPE) hoặc sử dụng khí cụ TAD để đạt hiệu quả tối ưu.
Ở người trưởng thành, khớp nối giữa hai nửa xương hàm trên đã hợp nhất hoàn toàn, do đó việc nong hàm trở nên khó khăn hơn và không thể thực hiện chỉ bằng khí cụ truyền thống như ở trẻ em.
- Nong hàm có hỗ trợ phẫu thuật (SARPE – Surgically Assisted Rapid Palatal Expander): Đây là phương pháp phổ biến nhất cho người trưởng thành. Bệnh nhân sẽ trải qua một cuộc phẫu thuật nhỏ để nới lỏng khớp nối xương hàm trên, sau đó khí cụ RPE sẽ được gắn vào và kích hoạt để mở rộng hàm.
- Nong hàm bằng vít chỉnh nha (TAD – Temporary Anchorage Devices): Sử dụng các vít nhỏ cấy tạm thời vào xương để tạo điểm tựa, giúp nong hàm hiệu quả hơn mà không cần phẫu thuật lớn như SARPE.
- Ưu điểm: Mang lại hiệu quả nong hàm đáng kể cho người trưởng thành, cải thiện thẩm mỹ và chức năng.
- Nhược điểm: Phức tạp hơn, có thể liên quan đến phẫu thuật, chi phí cao hơn và thời gian điều trị lâu hơn.
> Xem thêm: Chi Phí Nong Hàm Hết Bao Nhiêu? Bảng Giá Mới Nhất Năm 2024
Quy trình nong hàm bằng khí cụ được thực hiện như thế nào?
Quy trình nong hàm bao gồm thăm khám, chuẩn đoán, lấy dấu hàm, lắp đặt khí cụ, hướng dẫn kích hoạt, giai đoạn duy trì và cuối cùng là tháo khí cụ để tiếp tục các bước chỉnh nha khác.
Quy trình nong hàm bằng khí cụ thường bao gồm nhiều bước, đòi hỏi sự chính xác từ nha sĩ và sự hợp tác của bệnh nhân. Dưới đây là các bước cơ bản:
- Thăm khám và chẩn đoán:
- Nha sĩ chỉnh nha sẽ tiến hành kiểm tra tổng thể răng miệng, đánh giá tình trạng khớp cắn, xương hàm và các vấn đề liên quan.
- Chụp X-quang (panorex, cephalometric) và CT Cone Beam (nếu cần) để có cái nhìn chi tiết về cấu trúc xương hàm và vị trí răng.
- Lấy dấu hàm để tạo mẫu hàm nghiên cứu, giúp nha sĩ lên kế hoạch điều trị chi tiết và thiết kế khí cụ nong hàm phù hợp.
- Thiết kế và chế tạo khí cụ nong hàm:
- Dựa trên dữ liệu chẩn đoán, nha sĩ sẽ thiết kế loại khí cụ nong hàm phù hợp nhất cho từng bệnh nhân (RPE, nong chậm, nong tháo lắp, hoặc có hỗ trợ phẫu thuật).
- Khí cụ sẽ được chế tạo riêng biệt tại phòng lab nha khoa.
- Lắp đặt khí cụ:
- Khi khí cụ đã sẵn sàng, nha sĩ sẽ gắn nó vào răng của bạn. Đối với khí cụ cố định, có thể cần đặt các vòng kim loại (bands) quanh răng hàm trước, sau đó gắn khí cụ vào các vòng này.
- Nha sĩ sẽ kiểm tra độ vừa vặn và đảm bảo khí cụ được đặt đúng vị trí.
- Hướng dẫn kích hoạt và điều chỉnh:
- Nha sĩ sẽ hướng dẫn chi tiết cách kích hoạt khí cụ (thường là xoay một ốc vít nhỏ bằng chìa khóa chuyên dụng) cho bệnh nhân hoặc phụ huynh.
- Lịch trình kích hoạt (số lần xoay mỗi ngày/tuần) sẽ được chỉ định rõ ràng và rất quan trọng để tuân thủ.
- Các cuộc hẹn tái khám định kỳ sẽ được sắp xếp để nha sĩ theo dõi tiến trình và điều chỉnh nếu cần.
- Giai đoạn duy trì:
- Sau khi cung hàm đã đạt được độ rộng mong muốn (giai đoạn nong hàm tích cực), khí cụ sẽ được giữ nguyên tại chỗ trong vài tháng (thường là 3-6 tháng) mà không cần kích hoạt thêm.
- Giai đoạn này rất quan trọng để xương mới hình thành và ổn định tại vị trí mở rộng, ngăn ngừa cung hàm bị co lại.
- Tháo khí cụ và tiếp tục điều trị chỉnh nha:
- Sau giai đoạn duy trì, khí cụ nong hàm sẽ được tháo ra.
- Tiếp theo, bệnh nhân thường sẽ chuyển sang giai đoạn niềng răng mắc cài hoặc khay trong suốt để sắp xếp các răng vào vị trí lý tưởng trên cung hàm đã được mở rộng.
💡 Mẹo của chuyên gia: Sự hợp tác của bệnh nhân (hoặc phụ huynh) trong việc kích hoạt khí cụ và tuân thủ lịch tái khám là yếu tố quyết định đến sự thành công của quá trình nong hàm.
> Xem thêm: Cách Tháo Niềng Răng: Quy Trình, Lưu Ý Và Chăm Sóc Sau Tháo
Những lưu ý quan trọng khi sử dụng khí cụ nong hàm
Khi sử dụng khí cụ nong hàm, cần lưu ý về vệ sinh răng miệng, chế độ ăn uống, cách xử lý khó chịu ban đầu và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của nha sĩ để đạt hiệu quả tốt nhất.
Việc sử dụng khí cụ nong hàm là một phần quan trọng của hành trình chỉnh nha, nhưng cũng đòi hỏi sự chú ý và chăm sóc đặc biệt. Với kinh nghiệm của mình, tôi muốn chia sẻ những lưu ý quan trọng để giúp bạn có trải nghiệm tốt nhất và đạt được kết quả mong muốn:
Cần chú ý gì về vệ sinh răng miệng khi đeo khí cụ nong hàm?
Khi đeo khí cụ nong hàm, việc vệ sinh răng miệng kỹ lưỡng là vô cùng quan trọng để tránh tích tụ thức ăn, mảng bám gây sâu răng và viêm nướu, đặc biệt là xung quanh khí cụ.
Khí cụ nong hàm, đặc biệt là loại cố định, có thể tạo ra những khe hở và khu vực khó tiếp cận, dễ tích tụ thức ăn và mảng bám. Việc vệ sinh răng miệng kém có thể dẫn đến sâu răng, viêm nướu, gây ảnh hưởng đến quá trình điều trị. Bạn cần:
- Đánh răng kỹ lưỡng hơn: Dành nhiều thời gian hơn để chải răng, đặc biệt là xung quanh và bên dưới khí cụ. Sử dụng bàn chải lông mềm và chải theo chuyển động tròn nhẹ nhàng.
- Sử dụng bàn chải kẽ hoặc tăm nước: Đây là công cụ hữu ích để loại bỏ thức ăn mắc kẹt trong các kẽ hở của khí cụ mà bàn chải thông thường khó tiếp cận.
- Súc miệng: Súc miệng bằng nước sạch hoặc nước súc miệng không cồn sau mỗi bữa ăn để rửa trôi mảnh vụn thức ăn.
- Kiểm tra khí cụ: Đảm bảo không có thức ăn bị kẹt sâu trong ốc vít hoặc các bộ phận khác của khí cụ.
- Đối với khí cụ tháo lắp: Tháo khí cụ ra và làm sạch bằng bàn chải riêng biệt và xà phòng nhẹ (hoặc viên làm sạch chuyên dụng) mỗi khi vệ sinh răng miệng.
> Xem thêm: Cách Vệ Sinh Răng Miệng Đúng Cách Để Bảo Vệ Nụ Cười Của Bạn
Chế độ ăn uống khi đeo khí cụ nong hàm có cần thay đổi không?
Khi đeo khí cụ nong hàm, nên tránh các thực phẩm cứng, dai, dính để ngăn ngừa hư hỏng khí cụ và giảm khó chịu, ưu tiên các món ăn mềm, dễ nhai.
Để bảo vệ khí cụ và giúp quá trình điều trị diễn ra thuận lợi, bạn nên điều chỉnh chế độ ăn uống:
- Tránh thức ăn cứng: Kẹo cứng, hạt, bắp rang bơ, đá viên, các loại bánh quy giòn… có thể làm gãy hoặc hỏng khí cụ.
- Tránh thức ăn dai, dính: Kẹo cao su, caramel, kẹo dẻo… có thể mắc kẹt vào khí cụ, rất khó làm sạch và có thể làm lỏng các mối gắn.
- Cắt nhỏ thức ăn: Đối với các loại trái cây hoặc rau củ giòn (táo, cà rốt), hãy cắt nhỏ trước khi ăn.
- Ưu tiên thức ăn mềm: Trong những ngày đầu sau khi lắp khí cụ hoặc sau mỗi lần kích hoạt, bạn có thể cảm thấy khó chịu nhẹ. Hãy chọn các món ăn mềm như cháo, súp, sữa chua, trứng, chuối…
Cần làm gì nếu gặp khó chịu hoặc khí cụ bị lỏng/hỏng?
Nếu gặp khó chịu hoặc khí cụ bị lỏng/hỏng, cần liên hệ ngay với nha sĩ để được hướng dẫn và xử lý kịp thời, không tự ý điều chỉnh khí cụ.
- Khó chịu ban đầu: Trong vài ngày đầu sau khi lắp khí cụ hoặc sau mỗi lần kích hoạt, bạn có thể cảm thấy hơi đau, ê buốt ở răng và hàm, hoặc khó chịu khi nói/nuốt. Điều này là bình thường. Bạn có thể dùng thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol nếu cần.
- Khó khăn khi nói/ăn: Có thể mất một thời gian để làm quen với sự hiện diện của khí cụ trong miệng. Luyện tập nói to và đọc sách có thể giúp bạn thích nghi nhanh hơn.
- Khí cụ bị lỏng hoặc hỏng: Nếu khí cụ bị lỏng, gãy hoặc có bất kỳ bộ phận nào bị cong vênh, hãy liên hệ ngay với nha sĩ của bạn. Đừng cố gắng tự sửa chữa. Việc này có thể làm hỏng khí cụ thêm hoặc gây tổn thương cho răng miệng.
- Khe hở giữa hai răng cửa: Đây là dấu hiệu hoàn toàn bình thường và cho thấy khí cụ đang hoạt động hiệu quả. Khe hở này sẽ được đóng lại trong giai đoạn niềng răng tiếp theo.
> Xem thêm: Niềng Răng Có Đau Không? Chuyên Gia Giải Đáp Chi Tiết
Khí cụ nong hàm là một công cụ mạnh mẽ và hiệu quả trong chỉnh nha, mang lại nhiều lợi ích to lớn cho sức khỏe và thẩm mỹ răng miệng. Tuy nhiên, để đạt được kết quả tối ưu, bạn cần hiểu rõ về nó, tuân thủ hướng dẫn của nha sĩ và kiên trì trong suốt quá trình điều trị. Nếu có bất kỳ thắc mắc hay lo lắng nào, đừng ngần ngại liên hệ với nha sĩ chỉnh nha của bạn!
NHA KHOA OTIS – NHA KHOA UY TÍN HCM
Tại Nha Khoa Otis, chúng tôi chuyên sâu về chỉnh nha với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm trong việc sử dụng khí cụ nong hàm và các phương pháp niềng răng hiện đại. Chúng tôi cam kết mang đến cho bạn phác đồ điều trị cá nhân hóa, sử dụng công nghệ tiên tiến và khí cụ chất lượng cao để đảm bảo hiệu quả tối ưu và sự thoải mái cho bệnh nhân. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp vấn đề về hàm hẹp hoặc sai khớp cắn, hãy đến với Otis Dental để được thăm khám, tư vấn và trải nghiệm dịch vụ chỉnh nha chuyên nghiệp.
NHA KHOA OTIS – NHA KHOA UY TÍN HCM
- Địa chỉ: Số 25H Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn, Tp. HCM
- SĐT: 0888.625.825
- Fanpage: https://www.facebook.com/nhakhoaOtis/
- Website: famidental.vn
