Khi bước vào phòng khám nha khoa, bên cạnh tiếng tay khoan, thì “chụp phim X-quang” có lẽ là cụm từ khiến nhiều người e ngại nhất. “Tia X có phải là phóng xạ không?”, “Chụp nhiều có bị ung thư không?”, “Nó có ảnh hưởng đến não bộ không?”… Đây là những câu hỏi mà tôi, với tư cách là một bác sĩ nha khoa, nhận được gần như mỗi ngày. Sự lo lắng này là hoàn toàn chính đáng, bởi chúng ta luôn được cảnh báo về sự nguy hiểm của bức xạ đối với sức khỏe con người.
Tuy nhiên, trong y học nói chung và nha khoa nói riêng, việc từ chối chụp X-quang vì sợ hãi đôi khi lại mang đến những rủi ro lớn hơn gấp nhiều lần. Bác sĩ không thể có “đôi mắt xuyên thấu” để nhìn thấy chân răng nằm sâu trong xương, các nang viêm ẩn nấp hay vị trí của dây thần kinh nếu không có sự trợ giúp của phim X-quang. Vậy sự thật nằm ở đâu? Liệu công nghệ chụp phim hiện nay có thực sự đáng sợ như những lời đồn đại?
Trong bài viết chuyên sâu này, chúng ta sẽ cùng nhau làm sáng tỏ mọi góc khuất dựa trên các bằng chứng khoa học cụ thể:
- Cơ chế hoạt động của X-quang răng và tại sao bác sĩ lại cần nó đến thế?
- So sánh trực quan lượng bức xạ khi chụp răng với bức xạ từ điện thoại, máy bay hay môi trường tự nhiên.
- Sự thật về độ an toàn đối với những đối tượng nhạy cảm như phụ nữ mang thai và trẻ em.
- Các loại phim chụp phổ biến (Panorama, CT Cone Beam) và quy trình bảo vệ an toàn tuyệt đối tại nha khoa.
Hãy cùng tôi gạt bỏ nỗi sợ vô hình để tiếp cận với một trong những trợ thủ đắc lực nhất của nền nha khoa hiện đại!
Chụp X-quang răng thực sự là gì và tại sao cần thiết?
Chụp X-quang răng là kỹ thuật sử dụng chùm tia X năng lượng cao đi xuyên qua các mô mềm và hấp thụ bởi các mô cứng (răng, xương) để tạo ra hình ảnh cấu trúc bên trong khoang miệng. Đây là công cụ duy nhất giúp bác sĩ nhìn thấy những tổn thương ẩn sâu mà mắt thường không thể quan sát được.
Nhiều bệnh nhân thắc mắc: “Tôi chỉ đi trám răng thôi, sao phải chụp phim?”. Thực tế, những gì bạn và bác sĩ nhìn thấy khi khám miệng chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm”. Phần lớn cấu trúc của răng (chân răng) và xương hàm nằm ẩn dưới nướu.
Cơ chế hoạt động của tia X trong nha khoa?
Khi chùm tia X được chiếu qua hàm mặt:
- Mô cứng (Răng, xương, miếng trám kim loại): Sẽ cản tia X nhiều hơn, nên trên phim sẽ hiện lên màu TRẮNG hoặc SÁNG.
- Mô mềm (Nướu, tủy răng, lỗ sâu răng, ổ viêm nhiễm): Tia X đi qua dễ dàng hơn, nên trên phim sẽ hiện lên màu ĐEN hoặc TỐI.
Chính sự tương phản đen – trắng này giúp bác sĩ phát hiện ra các bất thường.
Những trường hợp nào bắt buộc phải chụp phim?
Nếu không có phim X-quang, việc chẩn đoán sẽ giống như “thầy bói xem voi”. Các trường hợp bắt buộc bao gồm:
- Phát hiện sâu răng kẽ: Sâu ở kẽ giữa hai răng rất khó nhìn thấy bằng mắt thường.
- Kiểm tra tủy và chân răng: Xác định viêm tủy, áp-xe chân răng, nang chân răng.
- Nhổ răng khôn: Xem hướng mọc, số lượng chân răng và vị trí dây thần kinh để tránh biến chứng tê môi cằm.
- Niềng răng: Đánh giá cấu trúc xương, góc độ răng.
- Trồng răng Implant: Khảo sát mật độ xương và thể tích xương để cấy ghép chính xác.
- Tầm soát bệnh lý ở trẻ em: Kiểm tra mầm răng vĩnh viễn đang mọc bên dưới.
Chụp X-quang răng có hại không? So sánh mức độ bức xạ
Câu trả lời ngắn gọn là: Rủi ro là CÓ nhưng CỰC KỲ THẤP và KHÔNG ĐÁNG KỂ. Lượng bức xạ từ một lần chụp X-quang răng kỹ thuật số thấp hơn rất nhiều so với lượng bức xạ tự nhiên mà cơ thể hấp thụ từ môi trường sống chỉ trong một vài ngày.
Để bạn dễ hình dung, chúng ta hãy sử dụng đơn vị đo lường bức xạ là Millisievert (mSv). Theo các tiêu chuẩn an toàn quốc tế, giới hạn liều bức xạ nhân tạo cho phép đối với người dân là 1 mSv/năm (không kể bức xạ y tế và tự nhiên), và đối với nhân viên bức xạ là 20 mSv/năm. Trong khi đó, hàng ngày chúng ta đều tiếp xúc với “bức xạ nền” từ đất đá, mặt trời, không khí.
Bảng so sánh liều lượng bức xạ trong nha khoa và đời sống
Dưới đây là bảng so sánh để bạn thấy rõ sự chênh lệch (Số liệu tham khảo từ Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ – ADA):
| Hoạt động / Nguồn bức xạ | Liều lượng ước tính (mSv) | Tương đương thời gian sống tự nhiên |
|---|---|---|
| 1 phim X-quang răng nhỏ (Kỹ thuật số) | 0.005 mSv | ~ 1 ngày |
| 1 phim toàn cảnh (Panorama) | 0.01 – 0.02 mSv | ~ 2 – 3 ngày |
| 1 phim CT Cone Beam 3D (Liều thấp) | 0.02 – 0.08 mSv | ~ 3 – 10 ngày |
| Chuyến bay từ New York đến Los Angeles | 0.04 mSv | ~ 5 ngày |
| Chụp X-quang phổi (Ngực) | 0.1 mSv | ~ 10 ngày |
| Chụp CT scan Ngực (Y khoa) | 7.0 mSv | ~ 2 năm |
Kết luận: Bạn phải chụp hàng ngàn tấm phim răng liên tục mới có thể gây ra nguy hại đáng kể. Nguy cơ từ việc không chụp phim (để sót bệnh, nhiễm trùng lan rộng) cao hơn gấp nhiều lần so với nguy cơ từ tia X nha khoa.
Công nghệ X-quang kỹ thuật số đã giảm thiểu rủi ro ra sao?
Ngày nay, hầu hết các nha khoa uy tín (như Nha khoa Otis) đều đã chuyển sang sử dụng Cảm biến kỹ thuật số (Digital Sensor) thay cho phim rửa truyền thống. Công nghệ này giúp:
- Giảm liều lượng bức xạ xuống 80-90% so với phim truyền thống.
- Hình ảnh hiển thị ngay lập tức trên màn hình máy tính, giảm thời gian tiếp xúc.
- Không sử dụng hóa chất rửa phim độc hại, bảo vệ môi trường.
Phụ nữ mang thai và trẻ em có được chụp X-quang răng không?
Về nguyên tắc, phụ nữ mang thai và trẻ em CÓ THỂ chụp X-quang răng nếu thực sự cần thiết và có các biện pháp bảo vệ. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ luôn cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và nguy cơ, đồng thời áp dụng các biện pháp phòng hộ nghiêm ngặt nhất (áo chì) để bảo vệ thai nhi và các cơ quan nhạy cảm.
Đối với phụ nữ mang thai: Cần lưu ý gì?
Nhiều mẹ bầu rất sợ tia X sẽ gây dị tật cho thai nhi. Thực tế:
- Chùm tia X trong nha khoa rất khu trú, chỉ tập trung vào vùng hàm mặt, không chiếu thẳng vào vùng bụng hay tử cung.
- Giai đoạn nhạy cảm: 3 tháng đầu thai kỳ (Tam cá nguyệt 1) là giai đoạn hình thành các cơ quan của thai nhi, nên bác sĩ thường tránh chụp phim trừ trường hợp cấp cứu khẩn cấp.
- Giai đoạn an toàn hơn: 3 tháng giữa thai kỳ là thời điểm tốt nhất nếu cần can thiệp nha khoa.
- Biện pháp bắt buộc: Nếu phải chụp, mẹ bầu BẮT BUỘC phải mặc áo chì tạp dề (lead apron) che phủ toàn bộ vùng bụng và cổ để ngăn chặn các tia tán xạ.
Đối với trẻ em: Có ảnh hưởng đến sự phát triển không?
Trẻ em có các mô đang phát triển nên nhạy cảm với bức xạ hơn người lớn. Tuy nhiên, chụp phim cho trẻ em là cực kỳ quan trọng để:
- Theo dõi quá trình thay răng, phát hiện răng mọc ngầm, thiếu mầm răng.
- Đánh giá sâu răng sớm mà mắt thường không thấy.
- Lên kế hoạch niềng răng.
Các máy chụp phim hiện đại đều có chế độ “Pediatric” (Dành cho trẻ em) với liều lượng tia thấp nhất và thời gian chụp nhanh nhất, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho bé.
Các loại phim X-quang răng phổ biến nhất hiện nay là gì?
Có 3 loại phim X-quang chính thường được sử dụng trong nha khoa: Phim quanh chóp (nhỏ, chi tiết 1-2 răng), Phim toàn cảnh Panorama (cái nhìn tổng quát toàn hàm), và Phim CT Cone Beam 3D (hình ảnh 3 chiều chính xác tuyệt đối cho cấy ghép Implant và nhổ răng khôn).
Phim quanh chóp (Periapical)
Đây là loại phim nhỏ, đặt ngay trong miệng. Nó cho thấy chi tiết toàn bộ một chiếc răng từ thân răng đến chóp chân răng và xương xung quanh. Thường dùng để phát hiện sâu răng, viêm tủy, áp-xe.
Phim toàn cảnh (Panorama)
Máy chụp sẽ quay một vòng quanh đầu bạn. Phim này cho cái nhìn tổng quát về toàn bộ hàm trên, hàm dưới, khớp thái dương hàm và xoang mũi trên cùng một tấm ảnh 2D. Thường dùng cho niềng răng, nhổ răng khôn, kiểm tra tổng quát.
Phim CT Cone Beam 3D (CBCT)
Đây là công nghệ tiên tiến nhất. Nó cung cấp hình ảnh 3 chiều (3D) của cấu trúc xương, răng, dây thần kinh và mô mềm. Đây là “tiêu chuẩn vàng” bắt buộc khi cấy ghép Implant, nhổ răng khôn mọc ngầm phức tạp hoặc điều trị tủy lại.
> Xem thêm: Quy Trình Khám Nha Khoa Tổng Quát Gồm Những Gì?
Quy trình chụp X-quang răng an toàn diễn ra như thế nào?
Quy trình chụp X-quang an toàn luôn tuân thủ nguyên tắc ALARA (As Low As Reasonably Achievable – Thấp nhất có thể). Bệnh nhân sẽ được mặc áo chì bảo vệ, tháo bỏ trang sức kim loại. Kỹ thuật viên sẽ điều chỉnh liều lượng tia phù hợp với từng đối tượng và thực hiện chụp trong phòng chì cách ly tiêu chuẩn.
Các biện pháp bảo vệ bệnh nhân tại nha khoa uy tín
- Mặc áo chì và đai cổ chì: Đây là trang bị bắt buộc để che chắn tuyến giáp, ngực và cơ quan sinh sản khỏi các tia tán xạ.
- Tháo trang sức: Bông tai, dây chuyền, kẹp tóc kim loại cần được tháo ra để không gây nhiễu ảnh (xảo ảnh) trên phim.
- Phòng chụp tiêu chuẩn: Phòng chụp X-quang phải được ốp chì ở tường và cửa để ngăn tia X lọt ra ngoài môi trường.
- Kỹ thuật viên chuyên nghiệp: Người chụp phim phải được đào tạo bài bản để thao tác nhanh, chính xác, tránh việc phải chụp đi chụp lại nhiều lần.
Tần suất chụp phim bao lâu một lần là hợp lý?
Không có quy định cứng nhắc, tần suất phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe răng miệng của bạn:
- Người có nguy cơ sâu răng cao: Có thể chụp phim cánh cắn kiểm tra 6-12 tháng/lần.
- Người có sức khỏe răng miệng tốt: Có thể chụp kiểm tra 12-24 tháng/lần hoặc lâu hơn.
- Khi có triệu chứng bất thường: Chụp ngay lập tức theo chỉ định của bác sĩ.
NHA KHOA OTIS – CÔNG NGHỆ CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH AN TOÀN TUYỆT ĐỐI
Tại Nha khoa Otis, an toàn của bệnh nhân là ưu tiên số 1. Chúng tôi trang bị hệ thống máy chụp phim CT Cone Beam 3D và Panorama kỹ thuật số thế hệ mới nhất, giúp giảm thiểu liều lượng bức xạ xuống mức thấp nhất có thể (Low Dose Technology). Quy trình chụp phim được thực hiện nghiêm ngặt với đầy đủ áo chì bảo vệ cho mọi khách hàng, kể cả trẻ em. Đội ngũ bác sĩ của chúng tôi cam kết chỉ chỉ định chụp phim khi thực sự cần thiết cho việc chẩn đoán và điều trị, đảm bảo bạn luôn nhận được sự chăm sóc sức khỏe tốt nhất mà không phải lo lắng về rủi ro.
- Địa chỉ: Số 25H Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn, Tp. HCM
- SĐT: 0888.625.825
- Fanpage: https://www.facebook.com/nhakhoaOtis/
- Website: otisdental.vn
