Hãy tưởng tượng một buổi sáng thức dậy, bạn vươn vai và ngáp một hơi thật dài để chào đón ngày mới, nhưng đột nhiên một cơn đau nhói chạy dọc từ góc hàm lên thái dương khiến bạn phải khựng lại. Hay đơn giản là khi bạn đang thưởng thức một chiếc bánh mì giòn tan, mỗi cử động nhai lại trở thành một cực hình. Cảm giác há miệng bị đau hàm không chỉ gây khó chịu về mặt thể xác mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống: bạn ngại ăn uống, ngại giao tiếp và luôn trong trạng thái lo lắng.
Là một bác sĩ nha khoa, tôi đã tiếp nhận vô số bệnh nhân đến phòng khám với vẻ mặt đau đớn, tay ôm một bên má và than phiền rằng họ không thể mở miệng to được. Đa số mọi người thường chủ quan, nghĩ rằng đó chỉ là do “nóng trong người” hay mỏi cơ thông thường và tự mua thuốc giảm đau uống. Tuy nhiên, đằng sau triệu chứng tưởng chừng đơn giản này có thể là những tổn thương phức tạp của hệ thống nhai mà nếu bỏ qua, hậu quả sẽ rất khó lường.
Trong bài viết chuyên sâu này, tôi sẽ cùng bạn “giải phẫu” vấn đề này một cách tường tận nhất. Chúng ta sẽ không chỉ dừng lại ở bề mặt, mà sẽ đi sâu vào cấu trúc giải phẫu để hiểu tại sao cơn đau lại xuất hiện.
Chúng ta sẽ cùng nhau giải đáp các câu hỏi lớn:
- Cấu trúc khớp thái dương hàm hoạt động như thế nào và tại sao nó lại bị tổn thương?
- Mối liên hệ bất ngờ giữa stress, thói quen nghiến răng và cơn đau hàm của bạn.
- Làm thế nào để phân biệt đau do răng khôn và đau do khớp hàm?
- Những bài tập vật lý trị liệu và mẹo giảm đau tại nhà nào thực sự hiệu quả?
- Khi nào bạn cần can thiệp y khoa chuyên sâu như đeo máng nhai hay phẫu thuật?
Đừng để cơn đau kiểm soát cuộc sống của bạn. Hãy trang bị kiến thức để tìm lại sự thoải mái trong từng nụ cười và bữa ăn ngay hôm nay!
Tại sao bạn bị đau hàm khi há miệng? Nguyên nhân gốc rễ là gì?
Nguyên nhân hàng đầu gây đau hàm khi há miệng là Rối loạn khớp thái dương hàm (TMD), xảy ra khi đĩa đệm khớp bị trật hoặc cơ nhai bị co thắt quá mức. Bên cạnh đó, các yếu tố như mọc răng khôn biến chứng, thói quen nghiến răng (Bruxism), sai lệch khớp cắn hoặc chấn thương cũng là những thủ phạm phổ biến.
Để hiểu tại sao bạn bị đau, chúng ta cần biết một chút về “bộ máy” kỳ diệu giúp bạn nhai và nói chuyện: Khớp Thái dương hàm (TMJ – Temporomandibular Joint). Đây là khớp động duy nhất ở vùng sọ mặt, nối xương hàm dưới với xương thái dương của hộp sọ. Nó hoạt động như một bản lề trượt, cho phép hàm di chuyển lên xuống, sang trái phải. Giữa hai đầu xương có một đĩa sụn (đĩa đệm) giúp cử động trơn tru. Khi hệ thống phức tạp này gặp trục trặc, cơn đau sẽ xuất hiện.
1. Rối loạn khớp thái dương hàm (TMD) – Thủ phạm số 1
Đây là nguyên nhân chiếm tới 80% các ca đau hàm. TMD có thể do:
- Trật đĩa đệm khớp: Đĩa sụn bị trượt ra khỏi vị trí chuẩn (thường là ra trước). Khi bạn há miệng, lồi cầu xương hàm phải “nhảy” qua đĩa đệm này để về vị trí cũ, gây ra tiếng kêu “lục cục” và cảm giác đau nhói, kẹt hàm.
- Viêm khớp: Tương tự như các khớp khác trên cơ thể, khớp hàm có thể bị viêm (viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp), gây mòn bề mặt xương và đau đớn mỗi khi cử động.
- Căng cơ nhai: Các cơ vận động hàm hoạt động quá mức, bị co thắt, tích tụ axit lactic gây đau mỏi.
2. Thói quen Nghiến răng (Bruxism)
Nhiều người có thói quen nghiến răng hoặc siết chặt hai hàm răng khi ngủ hoặc khi căng thẳng mà không hề hay biết. Lực nghiến này có thể lớn gấp nhiều lần lực nhai bình thường, tạo ra áp lực khổng lồ lên khớp thái dương hàm và các cơ mặt. Sáng thức dậy thấy mỏi nhừ hai bên hàm chính là dấu hiệu điển hình.
3. Biến chứng do Răng khôn (Răng số 8)
Một chiếc răng khôn mọc lệch, mọc ngầm hoặc bị lợi trùm có thể gây viêm nhiễm (viêm lợi trùm). Ổ viêm này không chỉ gây đau tại chỗ mà còn làm co cứng các cơ cắn (cơ khít hàm), khiến bạn không thể há miệng to được và cảm thấy đau lan lên góc hàm.
4. Sai lệch khớp cắn
Khi răng mọc không đều, hô, móm, hoặc mất răng lâu ngày không trồng lại, sự ăn khớp giữa hai hàm không ổn định. Điều này buộc khớp thái dương hàm và cơ nhai phải “gồng mình” để điều chỉnh khi ăn nhai, dẫn đến quá tải và đau mỏi mãn tính.
5. Stress và Căng thẳng thần kinh
Nghe có vẻ không liên quan, nhưng Stress là một nguyên nhân cực kỳ phổ biến. Khi bạn căng thẳng, cơ thể có xu hướng siết chặt cơ hàm (gồng hàm) một cách vô thức. Đây là phản ứng sinh lý tự nhiên nhưng lại gây hại lớn cho khớp hàm.
> Xem thêm: Mẹo Chữa Nghiến Răng Khi Ngủ: Bảo Vệ Khớp Hàm Của Bạn
Triệu chứng đi kèm thường gặp khi bị đau hàm?
Ngoài cảm giác đau khi há miệng, người bệnh thường gặp các triệu chứng đi kèm như: tiếng kêu lục cục hoặc lạo xạo ở khớp hàm, cứng hàm buổi sáng, không thể há miệng to, sưng một bên mặt, đau lan lên thái dương, tai, cổ vai gáy và thậm chí là đau đầu mạn tính.
Đau hàm khi há miệng hiếm khi xuất hiện đơn lẻ. Nó thường là một phần của hội chứng đau loạn năng hệ thống nhai. Bạn hãy tự kiểm tra xem mình có các dấu hiệu sau đây không nhé:
1. Tiếng kêu ở khớp (Clicking/Popping/Crepitus)
Đây là dấu hiệu phổ biến nhất. Bạn nghe thấy tiếng “klick”, “lục cục” hoặc tiếng lạo xạo như sỏi đá cọ vào nhau ở vùng trước tai mỗi khi há ngậm miệng hoặc nhai.
- Tiếng “klick” đơn lẻ: Thường do trật đĩa đệm có hồi phục.
- Tiếng lạo xạo: Thường do bề mặt khớp bị thoái hóa, cọ xát trực tiếp vào nhau.
2. Giới hạn độ há miệng (Khít hàm)
Bình thường, bạn có thể đưa 3 ngón tay (ngón trỏ, giữa, áp út) xếp dọc vào miệng khi há lớn. Nếu bạn chỉ đưa được 1 hoặc 2 ngón, hoặc cảm thấy bị “kẹt”, không thể há to hơn được, đó là dấu hiệu của co thắt cơ hoặc kẹt đĩa khớp.
3. Đau lan tỏa (Referred Pain)
Vì các dây thần kinh vùng mặt liên thông với nhau, cơn đau từ khớp hàm thường lan rộng:
- Đau tai: Rất nhiều bệnh nhân đi khám Tai-Mũi-Họng vì đau tai, ù tai nhưng kết quả tai bình thường. Nguyên nhân thực sự nằm ở khớp hàm ngay phía trước ống tai.
- Đau đầu: Đau vùng thái dương (như đau nửa đầu), đau vùng chẩm.
- Đau cổ vai gáy: Do sự căng cứng của nhóm cơ nâng đỡ đầu và cổ.
4. Thay đổi khớp cắn đột ngột
Bạn cảm thấy hai hàm răng không còn khớp vào nhau như bình thường, cảm giác cộm hoặc sai lệch khi cắn lại.
Há miệng bị đau hàm có nguy hiểm không?
Đau hàm không đe dọa trực tiếp đến tính mạng nhưng nếu không điều trị, nó có thể tiến triển thành mãn tính, gây thoái hóa khớp, dính khớp (ankylosis) khiến bệnh nhân không thể há miệng vĩnh viễn, làm biến dạng khuôn mặt và suy nhược cơ thể do không ăn uống được.
Chúng ta có thể chia mức độ nguy hiểm thành 2 giai đoạn:
- Giai đoạn cấp tính: Thường do chấn thương hoặc viêm cơ. Gây đau dữ dội, khó ăn uống nhưng nếu điều trị đúng, khả năng hồi phục hoàn toàn rất cao.
- Giai đoạn mãn tính: Nếu để tình trạng lục cục, đau nhẹ kéo dài nhiều năm, đĩa đệm khớp sẽ bị phá hủy, đầu lồi cầu xương hàm bị tiêu đi (thoái hóa). Lúc này, việc điều trị trở nên cực kỳ khó khăn, tốn kém và đôi khi phải phẫu thuật thay khớp nhân tạo. Ngoài ra, việc đau mãn tính gây ảnh hưởng trầm trọng đến tâm lý, gây trầm cảm và rối loạn giấc ngủ.
5+ Cách giảm đau hàm tại nhà hiệu quả tức thì
Để giảm đau hàm tại nhà, bạn nên áp dụng nguyên tắc R.I.C.E (Nghỉ ngơi, Chườm lạnh/nóng), thực hiện chế độ ăn mềm, massage cơ mặt nhẹ nhàng và tập các bài tập thư giãn hàm đơn giản. Tránh tuyệt đối các hành động như nhai kẹo cao su, cắn móng tay hay há miệng quá lớn.
Trước khi đến gặp bác sĩ, bạn có thể áp dụng các biện pháp bảo tồn sau đây để làm dịu cơn đau:
1. Liệu pháp nhiệt (Chườm nóng/lạnh)
- Chườm lạnh: Áp dụng khi cơn đau mới xuất hiện, đau dữ dội hoặc có sưng viêm cấp tính. Dùng túi đá bọc khăn mỏng chườm lên vùng khớp (trước tai) trong 10-15 phút để giảm sưng và tê liệt cảm giác đau.
- Chườm ấm: Áp dụng cho các cơn đau âm ỉ, mỏi cơ mãn tính. Hơi nóng giúp tăng cường tuần hoàn máu, thư giãn cơ co thắt. Bạn có thể dùng khăn ấm hoặc túi chườm nhiệt.
2. Chế độ ăn “Mềm và Nhẹ”
Hãy cho hàm của bạn “đi nghỉ mát”.
- Chuyển sang ăn cháo, súp, sinh tố, khoai tây nghiền, trứng, cá hấp.
- Cắt thức ăn thành miếng nhỏ để giảm biên độ há miệng.
- Tuyệt đối tránh: Đồ dai (thịt bò khô, kẹo dẻo), đồ cứng (các loại hạt, nước đá, mía), đồ quá to (bánh mì kẹp, táo nguyên quả).
- Nói KHÔNG với kẹo cao su: Nhai kẹo cao su bắt khớp hàm làm việc liên tục, làm trầm trọng thêm tình trạng mỏi cơ.
3. Massage và Bài tập trị liệu cơ hàm
- Massage: Dùng ngón tay trỏ và giữa ấn nhẹ và xoay tròn vùng cơ cắn (ở góc hàm) và vùng thái dương. Thực hiện nhẹ nhàng 5-10 phút mỗi ngày để giải tỏa điểm kích hoạt (trigger points).
- Bài tập “N” (N-position): Đặt đầu lưỡi chạm nhẹ vào vòm họng ngay sau răng cửa trên. Giữ lưỡi ở đó và thả lỏng hàm dưới. Đây là vị trí nghỉ ngơi sinh lý của hàm, giúp các cơ được thư giãn.
- Bài tập kháng lực nhẹ (Goldfish exercise): Đặt ngón tay cái dưới cằm, dùng lực nhẹ đẩy lên trong khi cố gắng há miệng từ từ. Bài tập này giúp tăng cường sức mạnh cơ hàm (chỉ tập khi đã bớt đau).
4. Thay đổi thói quen xấu
- Tránh chống cằm, cắn móng tay, cắn bút.
- Tránh kẹp điện thoại giữa vai và tai.
- Tập tư thế ngồi thẳng lưng, không cúi đầu quá lâu khi dùng điện thoại/máy tính.
5. Sử dụng thuốc không kê đơn
Bạn có thể sử dụng các thuốc giảm đau kháng viêm thông thường như Paracetamol hoặc Ibuprofen trong vài ngày đầu để cắt cơn đau. Tuy nhiên, nếu đau không giảm sau 3-5 ngày, hãy ngưng thuốc và đi khám.
> Xem thêm: Nhổ Răng Khôn: Giải Pháp Cho Đau Hàm Do Răng Số 8
Khi nào cần gặp bác sĩ và các phương pháp điều trị y khoa?
Bạn cần gặp bác sĩ ngay nếu bị khóa hàm (không thể há hoặc ngậm), đau dữ dội kéo dài, sưng mặt to, hoặc đau sau chấn thương. Các phương pháp điều trị y khoa bao gồm: Đeo máng nhai (Splint) để thư giãn cơ và bảo vệ khớp, Vật lý trị liệu chuyên sâu, Điều chỉnh khớp cắn, Dùng thuốc giãn cơ, Tiêm Botox, Rửa khớp hoặc Phẫu thuật (trong trường hợp nặng).
Nếu các biện pháp tại nhà không hiệu quả, nha sĩ sẽ can thiệp bằng các phương pháp chuyên sâu hơn:
1. Liệu pháp Máng nhai (Occlusal Splint)
Đây là phương pháp điều trị bảo tồn hiệu quả nhất cho các trường hợp đau do nghiến răng hoặc sai khớp cắn.
- Bác sĩ sẽ lấy dấu răng và thiết kế một máng nhựa trong suốt, cứng hoặc mềm, đeo vào hàm răng (thường là ban đêm).
- Tác dụng: Ngăn hai hàm răng chạm nhau, loại bỏ lực nghiến, giúp cơ nhai được thư giãn hoàn toàn và tái lập vị trí ổn định cho lồi cầu trong ổ khớp.
2. Điều chỉnh khớp cắn
Nếu nguyên nhân là do răng mọc lệch, điểm chạm sớm, bác sĩ có thể mài chỉnh nhẹ các điểm cộm (mài chỉnh khớp cắn), hoặc chỉ định niềng răng, bọc răng sứ để tái lập khớp cắn chuẩn, giúp phân bố lực nhai đều.
3. Vật lý trị liệu chuyên sâu
Sử dụng sóng siêu âm, chiếu tia hồng ngoại, kích thích điện (TENS) để giảm đau sâu, tăng tuần hoàn máu và phục hồi chức năng cơ khớp.
4. Các thủ thuật xâm lấn tối thiểu
- Tiêm Botox: Tiêm vào cơ cắn để làm yếu cơ tạm thời, giảm lực co thắt ở những người nghiến răng nặng.
- Chọc rửa khớp (Arthrocentesis): Dùng kim đưa dung dịch vào ổ khớp để rửa sạch các chất gây viêm và giải phóng đĩa đệm bị kẹt.
5. Phẫu thuật
Đây là giải pháp cuối cùng khi tất cả các phương pháp trên thất bại và khớp bị hư hại cấu trúc nghiêm trọng (dính khớp, u lồi cầu…).
NHA KHOA OTIS – CHUYÊN GIA ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN KHỚP THÁI DƯƠNG HÀM
Tại Nha khoa Fami Otis, chúng tôi hiểu rằng cơn đau khớp hàm ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống của bạn. Chúng tôi sở hữu đội ngũ bác sĩ chuyên sâu về khớp cắn và bệnh lý TMD, cùng hệ thống chẩn đoán hình ảnh CT Cone Beam 3D hiện đại giúp khảo sát chính xác tình trạng lồi cầu và xương hàm. Phác đồ điều trị tại Otis luôn tuân thủ nguyên tắc: Từ bảo tồn đến xâm lấn. Chúng tôi ưu tiên các liệu pháp máng nhai, vật lý trị liệu và điều chỉnh thói quen để giúp bạn giảm đau tự nhiên và bền vững nhất. Đừng chịu đựng cơn đau một mình, hãy để chúng tôi giúp bạn tìm lại nụ cười thoải mái.
- Địa chỉ: Số 25H Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn, Tp. HCM
- SĐT: 0888.625.825
- Fanpage: https://www.facebook.com/nhakhoaOtis/
- Website: famidental.vn
