Nguyên nhân lệch hàm là gì?

Nguyên nhân bị lệch hàm phổ biến nhất bắt nguồn từ đâu?

Đa số các trường hợp lệch hàm là kết quả của sự kết hợp giữa yếu tố bẩm sinh (di truyền) và các tác động từ môi trường sống như thói quen ăn uống, ngủ nghỉ và sự phát triển không đồng đều của xương hàm.

Lệch hàm là tình trạng cấu trúc xương hàm trên hoặc hàm dưới (hoặc cả hai) phát triển không cân đối, khiến khớp cắn bị sai lệch và gương mặt trở nên bất đối xứng. Để hiểu rõ nguyên nhân bị lệch hàm, chúng ta cần xem xét cả quá trình phát triển tự nhiên của cơ thể lẫn các tác động ngoại cảnh.

Ở người trưởng thành, xương hàm đã hoàn thiện về mặt cấu trúc, do đó các nguyên nhân gây lệch thường mang tính chất bền vững và khó tự điều chỉnh nếu không có sự can thiệp y khoa. Có những người bị lệch hàm từ nhỏ do di truyền, nhưng cũng có những trường hợp chỉ bắt đầu nhận thấy sự sai lệch sau một tai nạn hoặc do thói quen duy trì trong nhiều năm. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu là cực kỳ quan trọng.

💡 Mẹo của chuyên gia: Bạn có thể tự kiểm tra bằng cách chụp ảnh thẳng mặt và vẽ một đường thẳng chia đôi khuôn mặt từ giữa trán xuống cằm. Nếu điểm giữa của cằm chệch khỏi đường thẳng này quá 2-3mm, bạn nên đến gặp nha sĩ để tầm soát sớm.

Yếu tố di truyền có phải là nguyên nhân bị lệch hàm bẩm sinh?

Di truyền đóng vai trò then chốt; nếu bố hoặc mẹ có cấu trúc xương hàm lệch, hô hoặc móm, con cái có nguy cơ cao thừa hưởng các đặc điểm cấu trúc xương tương tự.

Khoa học đã chứng minh rằng cấu trúc sọ mặt chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ bộ gen. Các sai lệch như xương hàm dưới phát triển quá mức (móm) hoặc kém phát triển (hô), hay xương hàm bị lệch sang bên thường mang tính chất gia đình. Những trường hợp này thường biểu hiện rất sớm ngay từ khi trẻ bắt đầu giai đoạn dậy thì.

Khi xương hàm phát triển không đồng đều theo gen, một bên xương hàm có thể dài hơn bên còn lại, hoặc góc hàm một bên vuông hơn. Đối với nguyên nhân bị lệch hàm do di truyền, việc điều trị bằng niềng răng đơn thuần đôi khi không mang lại hiệu quả tuyệt đối mà cần phải kết hợp phẫu thuật để can thiệp vào cấu trúc xương.

Thói quen nhai một bên ảnh hưởng như thế nào đến xương hàm?

Thói quen nhai một bên khiến các cơ nhai và xương hàm bên đó phát triển mạnh hơn (phì đại cơ), trong khi bên còn lại bị teo yếu, dẫn đến gương mặt bị kéo lệch về một phía.

Đây là nguyên nhân bị lệch hàm mà tôi gặp nhiều nhất ở người trưởng thành. Nhiều người có thói quen chỉ nhai bên phải hoặc bên trái do mất răng ở bên đối diện hoặc do sâu răng gây đau. Khi bạn chỉ nhai một bên, hệ thống cơ nhai bên đó phải làm việc liên tục, trở nên to và khỏe hơn (tương tự như việc bạn chỉ tập tạ cho một cánh tay).

Lâu dần, lực nhai tác động không đều làm xương hàm bị biến đổi về hình dạng và vị trí khớp nối. Khớp thái dương hàm ở bên ít nhai sẽ bị lỏng lẻo, trong khi bên nhai nhiều lại bị mòn đĩa đệm. Kết quả là gương mặt bạn sẽ bị lệch hẳn về phía bên thường xuyên nhai. Điều nguy hiểm là tình trạng này diễn ra rất chậm, khiến bệnh nhân khó nhận ra cho đến khi sự sai lệch đã quá rõ ràng.

> Xem thêm: Lệch mặt do nhai một bên và cách khắc phục hiệu quả

Các thói quen sinh hoạt xấu – Nguyên nhân bị lệch hàm âm thầm

Những thói quen tưởng chừng vô hại như nằm nghiêng một bên quá lâu, chống cằm, hay ngủ gục trên bàn chính là tác nhân gây áp lực không đều, làm xương hàm bị xô lệch theo thời gian.

Xương hàm tuy cứng chắc nhưng vẫn có tính uốn lượn và thay đổi dưới áp lực cơ học thường xuyên. Ở người trưởng thành, dù xương đã cứng lại, nhưng hệ thống dây chằng và khớp vẫn bị ảnh hưởng bởi những tư thế sinh hoạt sai lệch.

Nằm nghiêng một bên khi ngủ có làm lệch hàm không?

Có, việc duy trì tư thế nằm nghiêng về một phía trong thời gian dài (nhiều năm) tạo ra áp lực liên tục lên xương hàm dưới, khiến nó bị đẩy lệch khỏi vị trí trung tâm.

Hãy tưởng tượng mỗi đêm bạn dành 6-8 tiếng để ép toàn bộ trọng lượng vùng đầu lên một bên xương hàm. Áp lực này kéo dài từ ngày này qua ngày khác sẽ làm thay đổi cấu trúc khớp thái dương hàm. Đây là một nguyên nhân bị lệch hàm rất phổ biến nhưng ít người chú ý. Đặc biệt, nếu bạn sử dụng gối quá cao hoặc quá cứng, áp lực này càng trở nên nặng nề hơn.

Tại sao thói quen chống cằm và ngủ gục trên bàn lại nguy hiểm?

Thói quen chống cằm tạo lực đẩy mạnh lên một điểm trên xương hàm, làm mất cân bằng cơ mặt và là nguyên nhân trực tiếp gây ra các vấn đề về lệch khớp thái dương hàm.

Đối với dân văn phòng hoặc học sinh, việc chống cằm khi suy nghĩ hoặc ngủ gục trên bàn tì mặt lên tay là thói quen thường thấy. Lực tác động từ tay lên xương hàm lúc này là rất lớn và mang tính chất cưỡng ép. Điều này không chỉ gây lệch xương mà còn làm mòn sụn khớp, dẫn đến tiếng kêu “lục cục” khi há miệng. [EXTERNAL_LINK_URL] (Link tham khảo về ảnh hưởng của tư thế đến cấu trúc hàm mặt – nofollow).

> Xem thêm: Khớp thái dương hàm kêu lục cục và cảnh báo lệch hàm

Mất răng và các bệnh lý nha khoa dẫn đến lệch hàm

Khi bị mất răng hoặc răng mọc khấp khểnh nghiêm trọng, các răng còn lại có xu hướng xô lệch vào khoảng trống, làm thay đổi khớp cắn và là nguyên nhân bị lệch hàm do cơ chế bù trừ của cơ thể.

Sức khỏe của từng chiếc răng trên cung hàm quyết định sự ổn định của toàn bộ xương hàm. Chỉ cần một mắt xích bị hỏng, hệ thống sẽ bắt đầu sụp đổ theo hiệu ứng domino.

Mất răng lâu ngày gây ra hậu quả lệch hàm như thế nào?

Mất răng dẫn đến tiêu xương hàm tại vị trí đó, các răng lân cận đổ nghiêng và răng đối diện trồi lên, làm thay đổi toàn bộ bình diện khớp cắn và gây lệch hàm.

Khi bạn mất một hoặc nhiều răng mà không phục hình (như trồng Implant), xương hàm tại vùng đó không còn lực kích thích sẽ bắt đầu tiêu biến. Các răng bên cạnh sẽ đổ về khoảng trống, răng hàm đối diện sẽ trồi xuống. Điều này khiến bạn không thể nhai bình thường và buộc phải chuyển sang nhai bên còn lại. Như đã phân tích, nhai một bên chính là nguyên nhân bị lệch hàm hàng đầu. Hơn nữa, việc mất răng hàm lớn làm giảm chiều cao khớp cắn, khiến cằm bị đưa ra trước hoặc lệch sang bên để tìm điểm chạm khi nhai.

Răng mọc khấp khểnh, chen chúc có ảnh hưởng đến sự cân đối của hàm không?

Răng mọc khấp khểnh gây ra các “điểm vướng” khớp cắn, buộc hàm dưới phải đưa sang trái hoặc phải để khớp với hàm trên, lâu ngày làm định hình lại vị trí xương hàm bị lệch.

Răng không đều không chỉ là vấn đề thẩm mỹ. Khi bạn có những chiếc răng mọc lệch (đặc biệt là răng nanh hoặc răng khôn mọc lệch), chúng tạo ra sự cản trở khi bạn khép miệng. Để có thể nhai được, não bộ sẽ ra lệnh cho các cơ hàm điều chỉnh hàm dưới dịch chuyển sang một vị trí khác thuận tiện hơn. Vị trí này thường bị lệch so với tâm chuẩn. Theo thời gian, hệ thống dây chằng và cơ sẽ bị “khóa” ở vị trí lệch này, tạo nên tình trạng lệch hàm chức năng.

> Xem thêm: Trồng răng Implant ngăn ngừa tiêu xương và lệch hàm

Tác hại của lệch hàm đối với sức khỏe và thẩm mỹ

Lệch hàm gây ra sự tự ti về ngoại hình, suy giảm chức năng ăn nhai dẫn đến bệnh dạ dày, và đặc biệt là gây ra những cơn đau mãn tính vùng đầu, cổ, vai, gáy.

Nhiều bệnh nhân ban đầu chỉ lo lắng về nguyên nhân bị lệch hàm vì thấy mình lên hình không đẹp. Nhưng là một bác sĩ, tôi lo lắng hơn về những tác động sâu xa đến sức khỏe của họ.

Lệch hàm gây ra các vấn đề về khớp thái dương hàm như thế nào?

Lệch hàm làm mất cân bằng lực tác động lên hai khớp thái dương hàm, gây viêm khớp, thoái hóa sụn khớp và những cơn đau nhức dữ dội khi há miệng hoặc ăn uống.

Khớp thái dương hàm là một trong những khớp phức tạp nhất cơ thể. Khi hàm bị lệch, một bên khớp sẽ bị nén quá mức trong khi bên kia bị giãn. Điều này dẫn đến tình trạng loạn năng khớp thái dương hàm (TMJ Disorder). Biểu hiện là tiếng kêu “cụp” khi há miệng, đau vùng trước tai, và nặng hơn là cứng hàm, không thể mở miệng to được. Đây là hệ lụy trực tiếp và đau đớn nhất của các nguyên nhân bị lệch hàm không được điều trị.

Tại sao người bị lệch hàm thường hay bị đau đầu và đau cổ vai gáy?

Sự sai lệch của xương hàm kéo theo sự căng thẳng của hệ thống cơ vùng mặt, cơ cổ và vai để bù đắp lại sự mất cân bằng, gây ra các cơn đau dây thần kinh và đau cơ mãn tính.

Cơ thể chúng ta là một khối thống nhất. Khi xương hàm bị lệch, các cơ cổ và vai phải làm việc nhiều hơn để giữ cho đầu được thăng bằng. Đó là lý do tại sao những bệnh nhân bị lệch hàm thường xuyên than phiền về chứng đau đầu kinh niên, đau mỏi cổ vai gáy mà uống thuốc giảm đau mãi không khỏi. Thực chất, nguyên nhân gốc rễ nằm ở sự sai lệch khớp cắn.

> Xem thêm: Dấu hiệu nhận biết rối loạn khớp thái dương hàm

Làm thế nào để điều trị tình trạng bị lệch hàm hiệu quả?

Tùy vào nguyên nhân và mức độ lệch, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp như niềng răng thẩm mỹ, phẫu thuật chỉnh hàm, bọc răng sứ hoặc sử dụng máng chỉnh khớp cắn.

Tin vui là với sự phát triển của nha khoa hiện đại, hầu hết các nguyên nhân bị lệch hàm đều có thể khắc phục được. Lộ trình điều trị sẽ bắt đầu bằng việc thăm khám chuyên sâu với phim X-quang CT Cone Beam 3D để đánh giá cấu trúc xương và khớp.

Khi nào niềng răng có thể khắc phục được tình trạng lệch hàm?

Niềng răng hiệu quả với các trường hợp lệch hàm do răng mọc lệch lạc hoặc lệch hàm chức năng mức độ nhẹ, giúp đưa răng về đúng khớp cắn và cân chỉnh lại cơ mặt.

Nếu nguyên nhân bị lệch hàm của bạn là do răng (răng mọc khấp khểnh dẫn đến nhai lệch hoặc khớp cắn bị khóa), niềng răng là giải pháp tối ưu. Bằng cách sử dụng mắc cài hoặc khay niềng trong suốt Invisalign, chúng tôi sẽ sắp xếp lại các răng, giải phóng các điểm vướng khớp cắn. Khi răng đã đều và khớp cắn chuẩn, hàm dưới sẽ tự động tìm về vị trí trung tâm, giúp gương mặt cân đối trở lại mà không cần phẫu thuật.

Trường hợp nào bắt buộc phải phẫu thuật chỉnh lệch hàm?

Phẫu thuật được chỉ định khi nguyên nhân bị lệch hàm nằm ở cấu trúc xương hàm (xương phát triển quá mức hoặc lệch hẳn sang bên) mà niềng răng không thể can thiệp được.

Đối với những sai lệch do xương quá nghiêm trọng (thường là do di truyền), phẫu thuật là con đường duy nhất để lấy lại nụ cười hoàn hảo. Bác sĩ phẫu thuật sẽ tiến hành cắt và dời xương hàm về vị trí mới cân đối hơn. Thông thường, bệnh nhân sẽ cần niềng răng trước và sau phẫu thuật để đảm bảo khớp cắn sau khi chỉnh xương đạt được độ khít sát tuyệt đối.

> Xem thêm: Niềng răng Invisalign - Giải pháp chỉnh lệch hàm thẩm mỹ

Phòng ngừa tình trạng lệch hàm từ sớm bằng cách nào?

Phòng ngừa lệch hàm hiệu quả nhất là loại bỏ các thói quen xấu, phục hình răng mất kịp thời và tầm soát chỉnh nha ngay từ khi còn nhỏ.

Dựa trên kinh nghiệm của tôi, việc điều trị luôn khó khăn hơn việc phòng ngừa. Để không phải lo lắng về nguyên nhân bị lệch hàm, bạn nên:

1. Từ bỏ thói quen nhai một bên: Hãy tập nhai đều cả hai hàm. Nếu đau răng, hãy đi điều trị ngay để có thể nhai bình thường.
2. Điều chỉnh tư thế ngủ: Cố gắng nằm ngửa khi ngủ hoặc thay đổi tư thế nằm nghiêng đều hai bên. Sử dụng gối có độ cao vừa phải.
3. Trồng răng giả ngay khi mất răng: Đừng đợi xương hàm tiêu biến mới đi trồng răng. Cấy ghép Implant là cách tốt nhất để giữ cho xương hàm ổn định.
4. Tầm soát cho trẻ nhỏ: Độ tuổi 6-12 là “thời điểm vàng” để can thiệp các sai lệch xương hàm bằng các khí cụ tiền chỉnh nha, giúp trẻ tránh được các ca phẫu thuật phức tạp sau này.

Tóm lại, nguyên nhân bị lệch hàm rất đa dạng, từ những yếu tố khách quan không thể thay đổi cho đến những thói quen chủ quan có thể điều chỉnh. Điều quan trọng nhất là bạn cần lắng nghe cơ thể mình. Nếu nhận thấy dấu hiệu mặt lệch hoặc đau khớp hàm, đừng chần chừ mà hãy tìm đến chuyên gia để được tư vấn. Một gương mặt cân đối không chỉ mang lại vẻ đẹp bên ngoài mà còn là minh chứng cho một sức khỏe răng miệng vững chắc.

NHA KHOA OTIS – CHUYÊN GIA CHỈNH HÀM VÀ KHỚP CẮN TẠI TP.HCM

Tại Nha khoa Otis, chúng tôi tự hào sở hữu đội ngũ bác sĩ chuyên sâu về điều chỉnh khớp cắn và lệch hàm. Với sự hỗ trợ của công nghệ hình ảnh 3D hiện đại, chúng tôi sẽ giúp bạn tìm ra chính xác nguyên nhân bị lệch hàm và xây dựng lộ trình điều trị cá nhân hóa, hiệu quả nhất. Dù là niềng răng thẩm mỹ hay can thiệp chuyên sâu, Otis luôn cam kết mang lại sự hài lòng và sự tự tin cho nụ cười của bạn.

NHA KHOA OTIS – NHA KHOA UY TÍN HCM

• Địa chỉ: Số 25H Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn, Tp. HCM
• SĐT: 0888.625.825
• Fanpage: https://www.facebook.com/nhakhoaOtis/
• Website: famidental.vn