10+ Các Bệnh Về Lưỡi Ở Trẻ Thường Gặp: Cha Mẹ Tuyệt Đối Chớ Chủ Quan

Các bệnh về lưỡi ở trẻ phổ biến nhất hiện nay là gì?

Nhóm các bệnh về lưỡi ở trẻ phổ biến bao gồm viêm nhiễm do nấm (Candida), tổn thương niêm mạc (viêm lưỡi bản đồ), dị tật bẩm sinh (dính thắng lưỡi) và các biểu hiện của bệnh truyền nhiễm.

Ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thói quen đưa đồ chơi vào miệng khiến lưỡi trở thành nơi trú ngụ lý tưởng của các tác nhân gây bệnh. Theo kinh nghiệm lâm sàng của tôi, các bệnh về lưỡi ở trẻ thường chia làm 3 nhóm chính:

• Nhóm viêm nhiễm tại chỗ: Nấm lưỡi, loét miệng (nhiệt miệng), viêm lưỡi do vi khuẩn.
• Nhóm thay đổi cấu trúc/sinh lý: Viêm lưỡi bản đồ, lưỡi nứt nẻ, lưỡi trắng do cặn sữa.
• Nhóm bệnh lý hệ thống/truyền nhiễm: Tay chân miệng, sởi, tinh hồng nhiệt (lưỡi dâu tây).

💡 Mẹo của chuyên gia: Hãy tập thói quen kiểm tra lưỡi cho bé mỗi khi rơ lưỡi hoặc sau khi đánh răng. Một chiếc lưỡi khỏe mạnh sẽ có màu hồng tươi, bề mặt hơi nhám do các gai vị giác và không có mảng bám bất thường.

> Xem thêm: Trẻ em có bao nhiêu răng sữa? Lịch mọc răng chi tiết nhất

Bệnh nấm lưỡi (tưa lưỡi) ở trẻ nhận biết như thế nào?

Nấm lưỡi xuất hiện dưới dạng các mảng trắng như váng sữa bám chắc trên bề mặt lưỡi và niêm mạc miệng, khi lau đi thường để lại vùng da đỏ, dễ chảy máu.

Đây là bệnh lý đứng đầu trong danh sách các bệnh về lưỡi ở trẻ, đặc biệt là trẻ sơ sinh. Thủ phạm chính là nấm Candida albicans. Nhiều cha mẹ nhầm tưởng đây là cặn sữa thông thường.

Cách phân biệt cặn sữa và nấm lưỡi: Cặn sữa thường chỉ bám trên bề mặt, dễ dàng lau sạch bằng khăn mềm ẩm. Trong khi đó, nấm lưỡi bám rất dai, nếu cố tình lau sẽ khiến bé đau và chảy máu. Khi nấm phát triển mạnh, bé sẽ cảm thấy đau rát, dẫn đến quấy khóc, lười bú và thậm chí là sốt nhẹ.

💡 Mẹo của chuyên gia: Để phòng ngừa, hãy vệ sinh miệng cho bé bằng nước muối sinh lý sau mỗi lần bú và tuyệt đối không để bé ngậm núm vú giả hoặc bình sữa quá lâu.

Bệnh viêm lưỡi bản đồ ở trẻ có nguy hiểm không?

Viêm lưỡi bản đồ là tình trạng lành tính, xuất hiện những mảng đỏ có viền trắng bao quanh trên lưỡi, hình dáng thường xuyên thay đổi giống như tấm bản đồ.

Tên khoa học của bệnh này là Benign Migratory Glossitis. Dù cái tên nghe có vẻ đáng sợ, nhưng đây là một trong các bệnh về lưỡi ở trẻ lành tính nhất. Các gai vị giác ở một số vùng trên lưỡi bị rụng đi, để lại những mảng đỏ phẳng. Những mảng này có thể “di chuyển” từ chỗ này sang chỗ khác chỉ sau vài ngày.

Đa số trẻ không cảm thấy đau, nhưng một số bé nhạy cảm có thể thấy rát khi ăn thức ăn quá nóng, mặn hoặc chua. Hiện nay y học chưa xác định rõ nguyên nhân, nhưng nó thường liên quan đến yếu tố di truyền hoặc thiếu hụt vitamin. Bệnh không cần điều trị đặc hiệu trừ khi gây đau rát nặng cho bé.

Dính thắng lưỡi ảnh hưởng thế nào đến trẻ?

Dính thắng lưỡi là dị tật bẩm sinh khiến lưỡi khó cử động linh hoạt, gây khó khăn khi bú mẹ, chậm nói hoặc phát âm không rõ lời (nói ngọng).

Đây không phải là một “bệnh” theo nghĩa nhiễm trùng mà là một rối loạn cấu trúc. Lớp màng mỏng nối từ sàn miệng đến mặt dưới của lưỡi quá ngắn hoặc quá dày, kìm hãm chuyển động của đầu lưỡi. Khi trẻ khóc, bạn sẽ thấy đầu lưỡi có hình trái tim hoặc hình chữ V.

Hậu quả: Trẻ sơ sinh sẽ khó ngậm bắt vú mẹ, gây đau cho mẹ và bé không đủ no. Khi lớn hơn, bé sẽ gặp khó khăn khi phát âm các âm cần uốn lưỡi như l, n, r, s, t. Phẫu thuật cắt thắng lưỡi hiện nay rất đơn giản và nên thực hiện sớm để không ảnh hưởng đến tâm lý và khả năng giao tiếp của trẻ.

> Xem thêm: Cắt thắng lưỡi cho bé ở đâu an toàn? Lưu ý quan trọng cho mẹ

Lưỡi dâu tây là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng nào?

Lưỡi dâu tây là tình trạng lưỡi đỏ rực, sưng tấy và các gai vị giác nổi rõ như hạt dâu tây, thường là dấu hiệu cảnh báo bệnh sốt tinh hồng nhiệt hoặc hội chứng Kawasaki.

Trong các bệnh về lưỡi ở trẻ, đây là dấu hiệu cần được cấp cứu y tế ngay lập tức. Lưỡi dâu tây thường trải qua hai giai đoạn:

• Lưỡi dâu tây trắng: Lưỡi có một lớp màng trắng bao phủ nhưng các gai vị giác đỏ vẫn nổi lên trên.
• Lưỡi dâu tây đỏ: Lớp màng trắng bong ra, để lại bề mặt đỏ thẫm và sưng tấy.

Đây có thể là biểu hiện của Sốt tinh hồng nhiệt (Scarlet Fever) do vi khuẩn liên cầu nhóm A gây ra, hoặc nguy hiểm hơn là Hội chứng Kawasaki – một căn bệnh gây viêm mạch máu toàn thân có thể ảnh hưởng đến tim. Nếu bé có lưỡi đỏ rực kèm theo sốt cao, phát ban, cha mẹ hãy đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Phân biệt loét miệng và tay chân miệng ở lưỡi trẻ?

Loét miệng thường là các vết đơn lẻ gây đau rát tại chỗ, trong khi tay chân miệng là các bọng nước li ti lan rộng khắp khoang miệng, lòng bàn tay và bàn chân.

Việc nhầm lẫn giữa loét miệng (nhiệt miệng) thông thường và bệnh tay chân miệng có thể dẫn đến việc chậm trễ trong điều trị hoặc cách ly, gây lây lan dịch bệnh. Là một bác sĩ, tôi thường hướng dẫn phụ huynh phân biệt như sau:

• Loét miệng (Nhiệt miệng): Thường là 1-2 vết loét có hình tròn hoặc bầu dục, tâm màu trắng hoặc vàng, viền đỏ bao quanh. Trẻ thường đau khi ăn đồ mặn hoặc chua. Bệnh không lây và thường tự khỏi sau 7-10 ngày.
• Tay chân miệng: Đây là bệnh truyền nhiễm do virus. Các bọng nước xuất hiện ở lưỡi, nướu và bên trong má. Đặc điểm quan trọng là trẻ thường kèm theo sốt và các nốt hồng ban, bọng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc mông. Nếu nghi ngờ trẻ bị tay chân miệng, cha mẹ cần cho bé nghỉ học và theo dõi sát sao để tránh biến chứng não, phổi.

💡 Mẹo của chuyên gia: Khi trẻ bị loét miệng đau rát, bạn có thể cho bé uống nước mát hoặc ăn đồ mềm, lỏng để giảm bớt sự khó chịu. Tuyệt đối không tự ý bôi các loại thuốc chứa corticoid nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

> Xem thêm: Bé bị nhiệt miệng: Nguyên nhân và cách xử lý nhanh chóng tại nhà

Nguyên nhân nào gây ra các bệnh về lưỡi ở trẻ?

Nguyên nhân gây bệnh về lưỡi ở trẻ chủ yếu do vệ sinh răng miệng kém, nhiễm nấm/vi khuẩn, thiếu hụt chất dinh dưỡng (Vitamin B12, sắt, kẽm), hoặc là biểu hiện của các bệnh lý truyền nhiễm hệ thống.

Tìm hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp quá trình điều trị các bệnh về lưỡi ở trẻ diễn ra nhanh chóng và chính xác hơn. Dưới đây là những thủ phạm chính mà tôi đã tổng hợp từ kinh nghiệm thực tế:

• Vệ sinh miệng kém: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Cặn sữa hoặc thức ăn đọng lại trên lưỡi lâu ngày tạo môi trường cho vi khuẩn và nấm phát triển.
• Sức đề kháng yếu: Trẻ sau khi ốm, dùng kháng sinh dài ngày hoặc trẻ sinh non thường dễ bị nấm lưỡi hơn do mất cân bằng hệ vi sinh trong khoang miệng.
• Chấn thương cơ học: Trẻ vô tình cắn vào lưỡi, hoặc lưỡi bị cọ xát vào các răng sâu, răng có cạnh sắc cũng gây ra viêm loét.
• Thiếu hụt dinh dưỡng: Lưỡi là nơi có tốc độ thay đổi tế bào rất nhanh, do đó nó cực kỳ nhạy cảm với tình trạng thiếu vitamin.

Thiếu vitamin gì khiến trẻ hay bị bệnh về lưỡi?

Tình trạng lưỡi bị viêm, nứt nẻ hoặc loét thường liên quan đến sự thiếu hụt các Vitamin nhóm B (B12, B2, B6), Sắt, Kẽm và Vitamin C.

Dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức khỏe niêm mạc lưỡi. Khi trẻ bị thiếu hụt các chất sau, lưỡi sẽ có những biểu hiện đặc trưng:

Làm thế nào để chăm sóc và phòng ngừa các bệnh về lưỡi cho bé?

Phòng ngừa bệnh về lưỡi cho trẻ dựa trên 3 trụ cột: Vệ sinh miệng đúng cách hàng ngày, chế độ dinh dưỡng giàu vitamin và khám sức khỏe răng miệng định kỳ.

Dựa trên chuyên môn chỉnh nha và nha khoa trẻ em, tôi khuyên cha mẹ nên xây dựng một lộ trình chăm sóc nụ cười cho bé từ sớm. Việc bảo vệ lưỡi cũng quan trọng như bảo vệ răng:

Cách vệ sinh lưỡi cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đúng cách là gì?

Vệ sinh lưỡi cần thực hiện ít nhất 2 lần/ngày bằng gạc mềm thấm nước muối sinh lý đối với trẻ sơ sinh, hoặc dùng dụng cụ cạo lưỡi chuyên dụng nhẹ nhàng đối với trẻ lớn.

1. Với trẻ sơ sinh: Dùng gạc vô trùng quấn vào ngón trỏ, thấm nước muối sinh lý. Lau nhẹ nhàng bề mặt lưỡi theo hướng từ trong ra ngoài, sau đó lau hai bên má và nướu.
2. Với trẻ đã mọc răng: Khi trẻ bắt đầu học đánh răng, hãy hướng dẫn bé dùng bàn chải hoặc dụng cụ cạo lưỡi silicon mềm để loại bỏ mảng bám trên lưỡi.
3. Động viên trẻ uống nước: Nước giúp rửa trôi vi khuẩn và giữ cho niêm mạc lưỡi luôn ẩm ướt, hạn chế sự phát triển của nấm.
4. Vệ sinh dụng cụ ăn uống: Bình sữa, núm vú giả, đồ chơi của bé cần được tiệt trùng thường xuyên.

💡 Mẹo của chuyên gia: Đừng cạo lưỡi quá mạnh tay. Lưỡi trẻ rất mỏng manh, việc dùng lực quá lớn có thể làm tổn thương các gai vị giác, khiến trẻ bị mất vị giác tạm thời và sợ vệ sinh miệng.

> Xem thêm: Cách vệ sinh răng miệng cho bé theo từng giai đoạn phát triển

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay?

Hãy đưa trẻ đi khám ngay nếu các tổn thương ở lưỡi kèm theo sốt cao, khó thở, chảy máu không cầm, vết loét không lành sau 2 tuần hoặc trẻ có dấu hiệu mất nước do không chịu bú/ăn.

Đa số các bệnh về lưỡi ở trẻ là lành tính, nhưng sự chủ quan có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm. Tôi khuyên bạn cần đưa bé đến cơ sở y tế nếu xuất hiện “dấu hiệu đỏ” sau:

• Sốt cao liên tục: Đặc biệt khi lưỡi đỏ rực hoặc có nhiều mụn nước.
• Hơi thở có mùi hôi thối: Đây là dấu hiệu của tình trạng hoại tử mô hoặc nhiễm trùng nặng.
• Vết loét lan rộng: Loét miệng không chỉ ở lưỡi mà lan ra họng, môi kèm theo sưng hạch cổ.
• Trẻ bỏ bú hoàn toàn: Nguy cơ mất nước và suy dinh dưỡng cấp tính.
• Thay đổi giọng nói hoặc khó nuốt: Dấu hiệu vùng hầu họng bị chèn ép do sưng tấy.

Việc tự ý dùng các loại thuốc “mẹo” truyền miệng hoặc bôi thuốc không rõ nguồn gốc lên lưỡi trẻ là cực kỳ nguy hiểm. Hãy tin tưởng vào sự thăm khám của các chuyên gia nha khoa hoặc nhi khoa.

NHA KHOA OTIS – ĐỒNG HÀNH CÙNG SỨC KHỎE RĂNG MIỆNG TRẺ EM

Tại Nha khoa Otis, chúng tôi không chỉ quan tâm đến những chiếc răng của bé mà còn chú trọng chăm sóc toàn diện khoang miệng, bao gồm cả sức khỏe niêm mạc lưỡi. Với đội ngũ bác sĩ tận tâm, am hiểu tâm lý trẻ nhỏ và trang thiết bị hiện đại, Otis tự hào là nơi cha mẹ có thể gửi gắm niềm tin để bảo vệ nụ cười và sức khỏe của con yêu ngay từ những năm tháng đầu đời.

NHA KHOA OTIS – NHA KHOA UY TÍN HCM

• Địa chỉ: Số 25H Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn, Tp. HCM
• SĐT: 0888.625.825
• Fanpage: https://www.facebook.com/nhakhoaOtis/
• Website: famidental.vn